Skip to main content

Class 9 Science Chapter 5 Notes & Question Answer in Assamese | জীৱৰ মৌলিক একক (ASSEB / SEBA)

Class 9 Science: Chapter 5 - জীৱৰ মৌলিক একক ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ 1. Concept Notes (গোটেই অধ্যায়ৰ মূল কথা) 1.1 জীৱবিলাক কিহৰ গঠিত? (What are Living Organisms Made Up of?) — Page 58-60 পৃষ্ঠা নং: 58-60 📌 ঐতিহাসিক পৃষ্ঠভূমি: ৰবাৰ্ট হক এটুকুৰা কক (Cork) ৰ পাতল ছেদ পৰীক্ষা কৰি মৌমোহৰ নিচিনা কিছুমান কোঠালি দেখি পাইছিল। কক হৈছে গছৰ বাকলিৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা এিবধ উপাদান। সেইয়া আছিল 1665 খ্ৰীষ্টাব্দ। এটা দিন, দিনদুনীয়া ৰবাৰ্ট হক নিজে সাজি উলিওৱা অণুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ সহায়ত এই পৰ্যবেক্ষণবোৰ কৰিছিল। ৰবাৰ্ট হকে সেই কোঠালিবোৰক "Cell" বুলি আখ্যা দিছিল। লেটিনশব্দ— "Cell" ৰ অৰ্থ হ'ল সৰু সৰু কোঠালি। এই পৰ্যবেক্ষণটো দেখাত তাৎপৰ্যবিহীন যেন লাগিছিলও বিজ্ঞানইতিহাসতই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা। এই পৰ্যবেক্ষণবোৰে জীৱৰ দেহ যে কিছুমান পৃথক পৃথক এককৰ দ্বাৰা গঠিত তাক কোনো এজনে পোন প্ৰথমে সাব্যস্ত কৰিবলৈ সক্ষম হ'ল। সেই দিন ধৰি জীৱবিজ্ঞান বিষয়ত বৰ্তমানলৈকে তেনে একক বিলাকক "কোষ" বুলি অভিহিত কৰি অহা হৈছে। ...

Class 9 Science Chapter 4 Notes & Question Answer in Assamese | পৰমাণুৰ গঠন (ASSEB / SEBA)

Class 9 Science: Chapter 4 - পৰমাণুৰ গঠন

ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ

1. Concept Notes (গোটেই অধ্যায়ৰ মূল কথা)

1.1 পদাৰ্থত থকা আধানযুক্ত কণাবোৰ (Charged Particles in Matter) — Page 47-48

পৃষ্ঠা নং: 47-48

🔬 কাৰ্যকলাপ 4.1 — স্থিত বিদ্যুৎ পৰীক্ষা:

A. এখন ফনিৰে শুকান চুলি ফনিয়াই ফিনখন কাগজৰ সৰু সৰু টুকুৰাৰ ওপৰত ধৰা। ফিনখনে কাগজৰ টুকুৰাবোৰ আকৰ্ষণ কৰিবনে?

B. কাচৰ ৰড এডাল এখন চিল্কৰ কাপোৰেৰে ঘঁহি লোৱা আৰু ৰডডাল ফুলি থকা বেলুন এটাৰ কাষলৈ নিয়া। কি ঘটিছে লক্ষ্য কৰা।

সিদ্ধান্ত: দুটা বস্তু পৰস্পৰ ঘঁহিলে সিহঁত বৈদ্যুতিকভাৱে আহিত হোৱা বুলি ওপৰৰ কাৰ্যকলাপৰ পৰা আমি সিদ্ধান্ত ল'ব পাৰোঁ।
📖 ইলেকট্ৰন (Electron): 1900 চনলৈ এইটো জনা গৈছিল যে পৰমাণুবোৰ সৰল অবিভাজ্য কণা নহয়। ইয়াত অন্ততঃ এিবধ উপপাৰমাণবিক কণা আছে। জে জে থমছন (J. J. Thomson) এই কণাবোৰক ইলেকট্ৰন হিচাপে চিনাক্ত কৰিছিল। ইলেকট্ৰন ঋণাত্মক আধানযুক্ত।
📖 প্ৰ'টন (Proton): 1886 চনত ই গ'ল্ডষ্টেইনে (E. Goldstain) গেছৰ বিদ্যুৎ মোক্ষণত এিবধ নতুন বিকিৰণৰ উপস্থিতি ধৰা পেলাইছিল আৰু ইয়াক কেনেল ৰশ্মি (Canal ray) বোলা হৈছিল। এই ৰশ্মি ধনাত্মকভাৱে আহিত আছিল। এই সন্ধানৰ শেষ পৰিণতিস্বৰূপে আন এিবধ উপপাৰমাণবিক কণা আৱিষ্কৃত হৈছিল। এই কণাবিধৰ আধানৰ মান ইলেকট্ৰনৰ আধানৰ সমান কিন্তু বিপৰীত ধৰ্মী আছিল। ইয়াৰ ভৰ ইলেকট্ৰনৰ ভৰৰ প্ৰায় 2000 গুণ আছিল। ইয়াক প্ৰ'টন নাম দিয়া হৈছিল। সাধাৰণতে ইলেকট্ৰন এটাক 'e⁻' ৰ আৰু প্ৰ'টন এটাক 'p⁺' ৰ বুজোৱা হয়।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 47):

১। কেনেল ৰশ্মি কি?
উত্তৰ: বিদ্যুৎ মোক্ষণ নলী এটাত অতি কম চাপত বিদ্যুৎ প্ৰৱাহিত কৰিলে এনডৰ পৰা কেথডলৈ সৰল ৰেখাত কিছুমান ৰশ্মি গতি কৰে। এই ৰশ্মিবোৰ নলীটোৰ ভিতৰত থকা গেছৰ ধনাত্মক আধান বিশিষ্ট অণু বা পৰমাণুৰ দ্বাৰা গঠিত। এই ৰশ্মিবোৰক কেনেল ৰশ্মি বোলে।

২। পৰমাণু এটাত এটা প্ৰ'টন আৰু এটা ইলেকট্ৰ'ন থাকিলে ই কোনো আধান বহন কৰিবনে নকৰে?
উত্তৰ: নকৰে। কাৰণ পৰমাণু এটাত এটা প্ৰ'টন আৰু এটা ইলেকট্ৰ'ন থাকিলে পৰমাণুটো বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশমিত অৱস্থাত থাকিব। পৰমাণুটোত থকা প্ৰ'টন আৰু ইলেকট্ৰ'নৰ আধান সাধাৰণতে সমান আৰু পৰস্পৰ বিপৰীত ধৰ্মী হৈ থাকে।

1.2 পৰমাণুৰ গঠন (The Structure of an Atom) — Page 48-49

পৃষ্ঠা নং: 48-49

📖 থমছনৰ পৰমাণুৰ আৰ্হি (Thomson's Model of an Atom):
থমছনে তৰমুজ পুৰি সদৃশ পৰমাণুৰ আৰ্হি এটা উপস্থাপন কৰিছিল। ধনাত্মক আধানৰ গোলক এটাৰ ভিতৰত থকা ইলেকট্ৰনবোৰ গোলাকাকৃতি তৰমুজ এটাত থকা কিচমিচ (শুকান ফল) দৰে। তৰমুজ এটাৰ খাব পৰা বগা অংশৰ দৰে গোটেই পৰমাণুটোত ধনাত্মক আধান বিস্তৃত হৈ থাকে। ইলেকট্ৰনবোৰ তৰমুজৰ গুটিবোৰ দৰে ধনাত্মক আধানৰ গোলকটোত সিটিকিত হৈ থাকে।
📖 ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হি (Rutherford's Model of an Atom):
ৰাডাৰফ'ৰ্ডে তীৱ বেগী আলফা (α) কণা কিছুমানক সোণৰ পাতল পাতৰ ওপৰত পৰিবলৈ দিয়া পৰীক্ষা কৰিছিল।

পৰ্যবেক্ষণ:
(i) সৰহভাগ তীৱবেগী α কণা সোণৰ পাতখনৰ মাজেদি সৰলভাৱে পাৰ হৈ গৈছিল।
(ii) কিছুমান α কণা পাতখনৰদ্বাৰা কিছু পৰিমাণে বিক्षিপ্ত (deflected) হৈছিল।
(iii) বিশয়কৰভাৱে প্ৰতি 12000 টা কণাত একোটা কণা প্ৰতিক্ষিপ্ত (rebound) হোৱা দেখা গৈছিল।

সিদ্ধান্ত:
(i) পৰমাণুৰ ভিতৰৰ সৰহভাগ ঠাইয়েই শূন্য কাৰণ সৰহভাগ α কণা বিক्षিপ্ত নোহোৱাকৈ সোণৰ পাতখনৰ মাজেদি সৰকি গৈছিল।
(ii) খুব কম সংখ্যক কণা গতিপথৰ পৰা বিক्षিপ্ত হৈছিল। ই সূচায় যে পৰমাণু এটাৰ ধনাঞ্চক আধানে নিচেই কম ঠাই অধিকাৰ কৰি থকে।
(iii) α কণাবোৰৰ নিচেই ক্ষুদ্ৰ অংশ এটা 180° কোণত বিক्षিপ্ত হৈছিল। ই সোণৰ পৰমাণু এটাৰ সমস্ত ধনাঞ্চক আধান আৰু ভৰ পৰমাণুটোৰ ভিতৰত নিচেই কম আয়তনত কেন্দ্ৰীভূত হৈ থকাটো সূচাইছিল।

ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হি:
(i) পৰমাণুত ধনাঞ্চক আধানযুক্ত এটা কেন্দ্ৰ থাকে। ইয়াক নিউক্লিয়াছ বোলা হয়। পৰমাণু এটাৰ প্ৰায় সকলোখিনি ভৰ নিউক্লিয়াছটোতেই থুপ খাই থাকে।
(ii) নিউক্লিয়াছটোৰ চাৰিওফালে কিছুমান সুনিৰ্দিষ্ট কক্ষপথ (Orbits) ত ইলেকট্ৰনবোৰ ঘূৰি থাকে।
(iii) পৰমাণুৰ আকাৰৰ তুলনাত নিউক্লিয়াছৰ আকাৰ নিচেই সৰু।
⚠️ ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতা (Drawbacks): বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত ইলেকট্ৰনৰ পৰিভ্ৰমণ সুস্থিৰ হোৱাটো আশা কৰা নাযায়। বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত যিকোনো আহিত কণাৰ ত্বৰণ ঘটে। ত্বৰণৰ সময়ত আধানযুক্ত কণাই শক্তি বিকিৰণ কৰে। এনেদৰে ঘূৰ্ণায়মান ইলেকট্ৰনে শক্তি হেৰুৱাব আৰু শেষত নিউক্লিয়াছত পতিত হ'ব। এইটোৱে হোৱা হ'লে পৰমাণু অতিশয় অস্থিৰ হ'লহেঁতেন।
📖 ব'ৰৰ পৰমাণুৰ আৰ্হি (Bohr's Model of Atom):
নীলছ ব'ৰে (Neils Bohr) পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ তলৰ স্বীকাৰ্যসমূহ আগবঢ়াইছিল:
(i) পৰমাণুৰ ভিতৰত ইলেকট্ৰনৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অনুমোদিত কক্ষপথ (discrete orbits) হৈ থাকে।
(ii) এই কক্ষপথবোৰত ঘূৰি থকাত ইলেকট্ৰনে শক্তি বিকিৰণ নকৰে।
(iii) এই কক্ষপথবোৰ বা শ্বেলবোৰক শক্তি স্তৰ (energy levels) বোলা হয়। এই কক্ষপথবোৰক K, L, M, N........... আখৰেৰে বা n = 1, 2, 3, 4...... সংখ্যাৰে বুজোৱা হয়।
🖼️ চিত্ৰ 4.3: পৰমাণুৰ কেইটামান শক্তি স্তৰ (K, L, M, N শ্বেল)।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 49):

১। থমছনৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ মতে পৰমাণু এটা সামগ্ৰিকভাৱে কেনেদৰে প্ৰশম হয় ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: থমছনৰ মতে, পৰমাণু এটা ধনাত্মকভাৱে আহিত এটা গোলক আৰু ইলেকট্ৰনবোৰ ইয়াত সোমাই থাকে। ঋণাত্মক আৰু ধনাত্মক আধান মানত সমান। সেইবাবে পৰমাণু এটা বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম।

২। ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ মতে পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত কোনটো উপ-পাৰমাণবিক কণা থাকে?
উত্তৰ: প্ৰ'টন।

৩। তিনিটা শ্বেলৰে সৈতে ব'ৰৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ এটা চিত্ৰ অংকন কৰা।
উত্তৰ: (চিত্ৰ 4.3 চোৱা)

৪। যদি α-কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাটোত সোণৰ পাতৰ সলনি আন ধাতুৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰা হয় তেনেহ'লে কি দেখা যাব বুলি ভবা?
উত্তৰ: α-কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাটোত সোণৰ পাতৰ সলনি আন ধাতুৰ পাত ব্যৱহাৰ কৰিলেও ফলাফল একে হ'ব। কাৰণ সকলো পৰমাণুৰ গঠন একে।

1.3 নিউট্ৰন (Neutrons) — Page 50

পৃষ্ঠা নং: 50

📖 নিউট্ৰন (Neutron): 1932 চনত জে ছাডউইকে (J. Chadwick) আন এিবধ উপ-পাৰমাণবিক কণা আৱিষ্কাৰ কৰিছিল যাৰ আধান নাছিল আৰু ভৰ প্ৰ'টনৰ ভৰৰ প্ৰায় সমান। ইয়াক নিউট্ৰন নাম দিয়া হৈছিল। হাইড্ৰ'জেনৰ বাহিৰে সকলো পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত নিউট্ৰন থাকে। সাধাৰণতে নিউট্ৰন এটাক 'n' ৰে বুজোৱা হয়। পৰমাণু এটাৰ ভৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰনৰ ভৰৰ সমান।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 50):

১। পৰমাণুৰ তিনিটা উপ-পাৰমাণবিক কণাৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: ইলেকট্ৰন, প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰন।

২। হিলিয়াম পৰমাণুৰ পাৰমাণবিক ভৰ 4u আৰু ইয়াৰ নিউক্লিয়াছত দুটা প্ৰ'টন আছে। ইয়াত কিমানটা নিউট্ৰন থাকিব?
উত্তৰ: হিলিয়ামৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 4u, প্ৰ'টনৰ সংখ্যা = 2।
∴ নিউট্ৰনৰ সংখ্যা = 4 - 2 = 2।

1.4 বেলেগ বেলেগ কক্ষপথত ইলেকট্ৰনৰ বন্টন (Distribution of Electrons in Different Orbits) — Page 50-51

পৃষ্ঠা নং: 50-51

বেলেগ বেলেগ শক্তি স্তৰ বা শ্বেলবোৰত ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা লিখোতে তলৰ নিয়মবোৰ মানি চলা হয়:

📖 বৰ-বেৰী আঁচনি (Bohr-Bury Scheme):
(i) এটা শ্বেলত থকা ইলেকট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ সংখ্যা 2n² সাংকেতিক ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়। n কক্ষপথ সংখ্যা বা শক্তিৰ সূচক।
• প্ৰথম কক্ষপথ বা K শ্বেলত = 2 × 1² = 2
• দ্বিতীয় কক্ষপথ বা L শ্বেলত = 2 × 2² = 8
• তৃতীয় কক্ষপথ বা M শ্বেলত = 2 × 3² = 18
• চতুৰ্থ কক্ষপথ বা N শ্বেলত = 2 × 4² = 32

(ii) পৰমাণুৰ বহিৰতম কক্ষপথ (Outermost orbit) ত থকিব পৰা ইলেকট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ সংখ্যা 8।
(iii) ভিতৰৰ নিম্নতৰ শক্তিৰ শ্বেলবোৰ পূৰ্ণ নোহোৱা পৰ্যন্ত এটা নিৰ্দিষ্ট শ্বেলত ইলেকট্ৰন সোমাব নোৱাৰে। অৰ্থাৎ শ্বেলবোৰ ক্ৰমশঃ ইহঁতৰ শক্তিক্ৰম অনুযায়ী পূৰ্ণ হয়।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 51):

১। কাৰ্বন আৰু ছ'ডিয়াম পৰমাণুত ইলেকট্ৰনৰ বিতৰণ দেখুওৱা।
উত্তৰ:
কাৰ্বনৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা = 6, ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 4
ছ'ডিয়ামৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা = 11, ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 1

২। পৰমাণু এটাৰ K আৰু L শ্বেলবোৰ পূৰ্ণ হৈ থাকিলে পৰমাণুটোত ইলেকট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যা কিমান হ'ব?
উত্তৰ: K শ্বেলত = 2, L শ্বেলত = 8। মুঠ ইলেকট্ৰন = 2 + 8 = 10।

1.5 যোজ্যতা (Valency) — Page 51-53

পৃষ্ঠা নং: 51-53

📖 যোজ্যতা ইলেকট্ৰন (Valence Electrons): পৰমাণু এটাৰ বহিৰতম শ্বেলত থকা ইলেকট্ৰনবোৰক যোজ্যতা ইলেকট্ৰন বোলা হয়।
📖 যোজ্যতা (Valency): কোনো মৌলৰ এটা পৰমাণুৱে ইয়াৰ ওচৰৰ সম্ভ্ৰান্ত গেছৰ সজ্জা পাবলৈ যিমান সংখ্যক ইলেকট্ৰন এৰি দিয়ে বা গ্ৰহণ কৰে বা অন্য মৌলৰ পৰমাণুৰ সৈতে ভাগ কৰে সেই সংখ্যাটোকে সেই মৌলৰ যোজ্যতা বোলে।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 53):

১। ক্ল'ৰিন, ছালফাৰ আৰু মেগনেছিয়ামৰ যোজ্যতা কেনেদৰে পাবা?
উত্তৰ:
ক্ল'ৰিনৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 7। অক্টেট পূৰ্ণ কৰিবলৈ 1 টা ইলেকট্ৰনৰ প্ৰয়োজন। গতিকে ইয়াৰ যোজ্যতা = 1।
ছালফাৰৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 6। অক্টেট পূৰ্ণ কৰিবলৈ 2 টা ইলেকট্ৰনৰ দৰকাৰ। গতিকে ইয়াৰ যোজ্যতা = 2।
মেগনেছিয়ামৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 2। অক্টেট হ'বলৈ 2 টা ইলেকট্ৰন ত্যাগ কৰিব লাগিব। গতিকে ইয়াৰ যোজ্যতা = 2।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 53):

১। যদি পৰমাণু এটাত ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা 8 আৰু প্ৰ'টনৰ সংখ্যাও 8 হয় তেন্তে (i) পৰমাণুটোৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা কি হ'ব? (ii) পৰমাণুটোৰ আধান কিমান হ'ব?
উত্তৰ: (i) পাৰমাণবিক সংখ্যা = 8 (ii) পৰমাণুটো আধানহীন হ'ব। কাৰণ তাত প্ৰ'টন আৰু ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা সমান।

1.6 পাৰমাণবিক সংখ্যা আৰু ভৰ সংখ্যা (Atomic Number and Mass Number) — Page 53-55

পৃষ্ঠা নং: 53-55

📖 পাৰমাণবিক সংখ্যা (Atomic Number): পৰমাণু এটাৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ'টনৰ সংখ্যাক পাৰমাণবিক সংখ্যা বোলে। ইয়াক 'Z' ৰ দ্বাৰা বুজোৱা হয়। মৌল এটাৰ সকলোবোৰ পৰমাণুৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা একে।
📖 ভৰ সংখ্যা (Mass Number): পৰমাণু এটাৰ নিউক্লিয়াছত থকা প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যাক ভৰ সংখ্যা বোলে। ইয়াক 'A' ৰ দ্বাৰা বুজোৱা হয়। প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰনক একেলগে নিউক্লিয়ন (Nucleons) বোলা হয়।
📖 পৰমাণু এটাৰ লিপি বা সংকেত (Notation): ᴬ_Z X য'ত X = মৌলৰ চিহ্ন, A = ভৰ সংখ্যা, Z = পাৰমাণবিক সংখ্যা। উদাহৰণ: ¹⁴₇N
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 53):

১। যদি পৰমাণু এটাত ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা 8 আৰু প্ৰ'টনৰ সংখ্যাও 8 হয় তেন্তে (i) পৰমাণুটোৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা কি হ'ব? (ii) পৰমাণুটোৰ আধান কিমান হ'ব?
উত্তৰ: (i) পাৰমাণবিক সংখ্যা = 8 (ii) পৰমাণুটো আধানহীন হ'ব।

২। তালিকা 4.1 ৰ সহায়ত অক্সিজেন আৰু ছালফাৰ পৰমাণুৰ ভৰ সংখ্যা উলিওৱা।
উত্তৰ:
অক্সিজেনৰ প্ৰ'টন = 8, নিউট্ৰন = 8। ভৰ সংখ্যা = 8 + 8 = 16।
ছালফাৰৰ প্ৰ'টন = 16, নিউট্ৰন = 16। ভৰ সংখ্যা = 16 + 16 = 32।

1.7 সমস্থানিক (Isotopes) — Page 55-56

পৃষ্ঠা নং: 55-56

📖 সমস্থানিক (Isotopes): একেবিধ মৌলৰ একে পাৰমাণবিক সংখ্যা বিশিষ্ট কিন্তু ভিন ভিন ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট পৰমাণুসমূহক সমস্থানিক বোলা হয়। উদাহৰণ: হাইড্ৰ'জেনৰ তিনিবিধ পৰমাণু — প্ৰ'টিয়াম (¹H), ডয়টেৰিয়াম (²H বা D) আৰু ট্ৰিটিয়াম (³H বা T)। প্ৰতিটোৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা 1, কিন্তু ভৰ সংখ্যা ক্ৰমে 1, 2 আৰু 3।
📖 সমস্থানিকৰ ব্যৱহাৰ:
(i) ইউৰেনিয়ামৰ এটা সমস্থানিক নিউক্লীয় বিক্ৰিয়াত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।
(ii) ক'বাল্টৰ এটা সমস্থানিক কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ হয়।
(iii) আয়'ডিনৰ এটা সমস্থানিক গলগণ্ড (Goitre) ৰোগৰ চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ হয়।
📝 পাঠ্যপুথিৰ প্ৰশ্নাৱলী (Page 53):

১। চিহ্ন H, D আৰু T প্ৰতিটোতে পোৱা উপ-পাৰমাণবিক কণাবোৰ তালিকাভুক্ত কৰা।
উত্তৰ:
চিহ্নপাৰমাণবিক সংখ্যাভৰ সংখ্যাইলেকট্ৰনপ্ৰ'টননিউট্ৰন
H11110
D12111
T13112

1.8 সমভাৰী (Isobars) — Page 56

পৃষ্ঠা নং: 56

📖 সমভাৰী (Isobars): বেলেগ বেলেগ পাৰমাণবিক সংখ্যা বিশিষ্ট কিন্তু একে ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট বেলেগ বেলেগ মৌলৰ পৰমাণুবোৰক সমভাৰী বোলা হয়। উদাহৰণ: কেলছিয়াম (Z=20, A=40) আৰু আৰ্গন (Z=18, A=40)।

2. অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Page 57)

পৃষ্ঠা নং: 57

প্ৰশ্ন ১: ইলেকট্ৰন, প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰনৰ ধৰ্মসমূহ তুলনা কৰা।
উত্তৰ:
ধৰ্মইলেকট্ৰনপ্ৰ'টননিউট্ৰন
আধানঋণাত্মকধনাত্মকনাই
অৱস্থাননিউক্লিয়াছৰ চাৰিওফালেনিউক্লিয়াছতনিউক্লিয়াছত
ভৰনগণ্য1 a.m.u1 a.m.u
প্ৰশ্ন ২: জে জে থমছনৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ কি কি?
উত্তৰ:
(i) ইলেকট্ৰনৰ অৱস্থিতি — ইলেকট্ৰনবোৰ যে কিছুমান নিৰ্দিষ্ট কক্ষপথ বা শক্তিস্তৰত থাকে সেই কথা উল্লেখ নকৰিলে।
(ii) পৰমাণু এটাৰ বেছিভাগ ঠাই খালী।
(iii) প্ৰ'টন বা ধনাত্মক আধানবোৰ পৰমাণুৰ কেন্দ্ৰত থুপ হৈ থাকে সেই কথাও ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।
(iv) নিউট্ৰন অৱকণিকাৰ অৱস্থান।
(v) মৌলৰ সমস্থানিক, সমভাৰী আৰু যোজ্যতাৰ ওপৰত একো ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।
প্ৰশ্ন ৩: ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিৰ সীমাবদ্ধতাসমূহ কি কি?
উত্তৰ: আমি জানো যে পৰমাণুসমূহ সুস্থিৰ। কিন্তু ৰাডাৰফ'ৰ্ডে পৰমাণুৰ সুস্থিৰতাৰ বিষয়ে একো ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে। তেওঁৰ মতে ইলেকট্ৰ'নবোৰ কিছুমান কক্ষপথত নিউক্লিয়াছৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থাকে। কিন্তু বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত ইলেকট্ৰনৰ পৰিভ্ৰমণ সুস্থিৰ হোৱাটো আশা কৰা নাযায়। বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত যিকোনো কণাৰ ত্বৰণ ঘটে। ত্বৰণৰ সময়ত আধানযুক্ত কণাই শক্তি বিকিৰণ কৰে। এনেদৰে ঘূৰ্ণায়মান ইলেকট্ৰনে শক্তি হেৰুৱাব আৰু শেষত নিউক্লিয়াছত পতিত হ'ব। এইটোৱে হোৱা হ'লে পৰমাণু অতিশয় অস্থিৰ হ'লহেঁতেন।
প্ৰশ্ন ৪: ব'ৰৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিটো বৰ্ণনা কৰা।
উত্তৰ:
(i) পৰমাণুৰ ভিতৰত ইলেকট্ৰ'নৰ কিছুমান নিৰ্দিষ্ট অনুমোদিত কক্ষপথ হৈ থাকে।
(ii) এই কক্ষপথবোৰত ঘূৰি থাকোতে ইলেকট্ৰ'নে শক্তি বিকিৰণ নকৰে।
(iii) এই কক্ষপথ বা শ্বেলবোৰক শক্তি স্তৰ বোলা হয়।
(iv) এটা কক্ষপথৰ পৰা অন্য এটা কক্ষপথলৈ ইলেকট্ৰন এটাই জপিয়ালে নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ শক্তি অৱশোষণ বা বিকিৰণ হয়।
প্ৰশ্ন ৫: এই অধ্যায়ত দিয়া পৰমাণুৰ আৰ্হি কেইটা তুলনা কৰা।
উত্তৰ:
থমছনৰ আৰ্হিত পৰমাণু বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম অৱস্থাত থাকে তাকে ব্যাখ্যা কৰিছিল। কিন্তু পৰমাণু গঠনৰ অন্য ধৰ্ম ব্যাখ্যা কৰিব পৰা নাছিল।

ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ আৰ্হিত পৰমাণুৰ ভিতৰৰ বেছি অংশই খালী আৰু ধনাত্মক অংশ কেন্দ্ৰত থুপ হৈ থাকে বুলি ব্যাখ্যা কৰিলেও তেওঁ পৰমাণুৰ সুস্থিৰতা ব্যাখ্যা কৰিব নোৱাৰিলে।

নীলছ ব'ৰৰ পৰমাণু আৰ্হিত ইলেকট্ৰ'নৰ শক্তিৰ স্তৰ সঠিক ব্যাখ্যা আগবঢ়োৱা হৈছিল আৰু আগৰ আৰ্হিৰ আসোঁৱাহসমূহ আঁতৰ হৈছিল।
প্ৰশ্ন ৬: প্ৰথম ওঠৰটা মৌলৰ কাৰণে বিভিন্ন শ্বেলত ইলেকট্ৰন বন্টনৰ নিয়মবোৰ সংক্ষেপে লিখা।
উত্তৰ:
(i) এটা শ্বেলত থকা ইলেকট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ সংখ্যা 2n²।
(ii) পৰমাণুৰ বহিৰতম কক্ষপথত থকিব পৰা ইলেকট্ৰনৰ সৰ্বোচ্চ সংখ্যা 8।
(iii) ভিতৰৰ নিম্নতৰ শক্তিৰ শ্বেলবোৰ পূৰ্ণ নোহোৱা পৰ্যন্ত এটা নিৰ্দিষ্ট শ্বেলত ইলেকট্ৰন সোমাব নোৱাৰে।
প্ৰশ্ন ৭: ছিলিকন আৰু অক্সিজেনক উদাহৰণ হিচাপে লৈ যোজ্যতাৰ সংজ্ঞা দিয়া।
উত্তৰ: ছিলিকনৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা 14। ইয়াৰ ইলেকট্ৰনৰ বিন্যাস 2, 8, 4। ইয়াৰ বহিঃকক্ষত 4 টা ইলেকট্ৰন ত্যাগ বা গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। কিন্তু ছিলিকনে 4 টা ইলেকট্ৰন অন্য পৰমাণুৰ যোজ্যতা ইলেকট্ৰনৰ লগত সহযোগিতা বা সমভাগ কৰে। গতিকে ছিলিকনৰ যোজ্যতা 4।

অক্সিজেনৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা 8। ইয়াৰ ইলেকট্ৰনৰ বিন্যাস 2, 6। অৰ্থাৎ বহিঃকক্ষত 6 টা ইলেকট্ৰন। ই 2 টা ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰিব লাগিব। গতিকে অক্সিজেনৰ যোজ্যতা 2।
প্ৰশ্ন ৮: উদাহৰণৰ সৈতে ব্যাখ্যা কৰা — (i) পাৰমাণবিক সংখ্যা (ii) ভৰ সংখ্যা (iii) সমস্থানিক (iv) সমভাৰী। সমস্থানিকৰ যিকোনো দুটা ব্যৱহাৰ লিখা।
উত্তৰ:
(i) পাৰমাণবিক সংখ্যা: মৌলৰ পৰমাণুত থকা প্ৰ'টনৰ সংখ্যাক তাৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা বোলে। উদাহৰণ: হাইড্ৰ'জেনৰ প্ৰ'টন 1 টা। গতিকে পাৰমাণবিক সংখ্যা 1।

(ii) ভৰ সংখ্যা: মৌলৰ পৰমাণুত থকা প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰনৰ মুঠ সংখ্যাকে ভৰ সংখ্যা বোলে। উদাহৰণ: কাৰ্বনৰ ভৰ 12u কাৰণ ইয়াৰ পৰমাণু কেন্দ্ৰত 6 টা প্ৰ'টন আৰু 6 টা নিউট্ৰন থাকে।

(iii) সমস্থানিক: একেবিধ মৌলৰ একে পাৰমাণবিক সংখ্যা বিশিষ্ট কিন্তু ভিন ভিন ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট পৰমাণুসমূহক সমস্থানিক বোলা হয়। উদাহৰণ: হাইড্ৰ'জেনৰ তিনিবিধ পৰমাণু — প্ৰ'টিয়াম, ডয়টেৰিয়াম আৰু ট্ৰিটিয়াম।

(iv) সমভাৰী: বেলেগ বেলেগ পাৰমাণবিক সংখ্যা বিশিষ্ট কিন্তু একে ভৰ সংখ্যা বিশিষ্ট বেলেগ বেলেগ মৌলৰ পৰমাণুবোৰক সমভাৰী বোলা হয়। উদাহৰণ: Ca (Z=20, A=40) আৰু Ar (Z=18, A=40)।

সমস্থানিকৰ ব্যৱহাৰ:
(i) ইউৰেনিয়ামৰ এটা সমস্থানিক নিউক্লীয় বিক্ৰিয়াত ইন্ধন হিচাপে ব্যৱহাৰ হয়।
(ii) ক'বাল্টৰ এটা সমস্থানিক কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
প্ৰশ্ন ৯: Na⁺ ত সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ হৈ থকা K আৰু L শ্বেল আছে। ব্যাখ্যা কৰা।
উত্তৰ: Na ৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা = 11। Na ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 1। Na⁺ ত ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা = 11 - 1 = 10। Na⁺ ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = K = 2, L = 8। অৰ্থাৎ K আৰু L শ্বেল সম্পূৰ্ণৰূপে পূৰ্ণ হৈ আছে।
প্ৰশ্ন ১০: যদি ব্ৰ'মিন পৰমাণু ⁷⁹₃₅Br (49.7%) আৰু ⁸¹₃₅Br (50.3%) সমস্থানিকৰ ৰূপত থাকে তেন্তে তাৰ গড় পাৰমাণবিক ভৰ কিমান হ'ব গণনা কৰা।
উত্তৰ: ব্ৰ'মিনৰ গড় পাৰমাণবিক ভৰ = (79 × 49.7 + 81 × 50.3) / 100 = (3926.3 + 4074.3) / 100 = 8000.6 / 100 = 80.006 u
প্ৰশ্ন ১১: এটা মৌল X ৰ এটা নমুনাৰ গড় পাৰমাণবিক ভৰ 16.2u। নমুনাটোত সমস্থানিক ¹⁶₈X আৰু ¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ কি কি হ'ব?
উত্তৰ: ধৰা হ'ল, ¹⁶₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = P
∴ ¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = 100 - P
প্ৰশ্নমতে, (P × 16 + (100 - P) × 18) / 100 = 16.2
16P + 1800 - 18P = 1620
-2P = -180
P = 90
∴ ¹⁶₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = 90%
¹⁸₈X ৰ শতকৰা পৰিমাণ = 100 - 90 = 10%
প্ৰশ্ন ১২: যদি Z = 3 হয়, তেন্তে মৌলটোৰ যোজ্যতা কিমান হ'ব? মৌলটোৰ নাম লিখা।
উত্তৰ: Z = 3 মানে পাৰমাণবিক সংখ্যা = 3। ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 1। মৌলটোৰ যোজ্যতা = 1। মৌলটোৰ নাম = লিথিয়াম (Li)।
প্ৰশ্ন ১৩: দুটা পৰমাণু X আৰু Y ৰ নিউক্লিয়াছৰ সংযুতি তলত দিয়া হৈছে। X: প্ৰ'টন = 6, নিউট্ৰন = 6; Y: প্ৰ'টন = 6, নিউট্ৰন = 8। X আৰু Y ৰ ভৰ সংখ্যা দিয়া। দুয়োটাৰ মাজৰ সম্পৰ্কটো কি?
উত্তৰ: X ৰ ভৰ সংখ্যা = 6 + 6 = 12। Y ৰ ভৰ সংখ্যা = 6 + 8 = 14। X আৰু Y দুয়োটা মৌলৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা একে কিন্তু ভৰ সংখ্যা বেলেগ বেলেগ। গতিকে মৌল দুটা সমস্থানিক।
প্ৰশ্ন ১৪: তলৰ শুদ্ধ উক্তিবোৰৰ ঠাইত T আৰু ভুলবোৰৰ ঠাইত F লিখা।
(a) জে জে থমছনে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল যে পৰমাণুৰ নিউক্লিয়াছত কেৱল নিউক্লিয়ন থাকে। — F
(b) ইলেকট্ৰন এটা আৰু প্ৰ'টন এটা লগ লাগি নিউট্ৰন এটা গঠন হয়। সেইবাবে ই প্ৰশম। — F
(c) ইলেকট্ৰন এটাৰ ভৰ প্ৰ'টনৰ ভৰৰ প্ৰায় 1/2000 গুণ। — T
(d) আয়'ডিনৰ এটা সমস্থানিক টিংচাৰ আয়'ডিন প্ৰস্তুত কৰাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়, টিংচাৰ আয়'ডিন মেডিচিন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হয়। — F
প্ৰশ্ন 15, 16, আৰু 17 ত শুদ্ধ বাচনিব বিপৰীতে টিক (✓) চিন আৰু ভুল বাচনিব বিপৰীতে ক্ৰচ (×) চিন দিয়া।
১৫। ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ আলফা কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাই —
(a) পাৰমাণবিক নিউক্লিয়াছ (b) ইলেকট্ৰন (c) প্ৰ'টন (d) নিউট্ৰন
উত্তৰ: (a) ✓, (b) ×, (c) ×, (d) ×

১৬। মৌল এটাৰ সমস্থানিকবোৰৰ —
(a) একে ভৌতিক ধৰ্ম (b) ভিন ৰাসায়নিক ধৰ্ম (c) ভিন সংখ্যক নিউট্ৰন (d) ভিন পাৰমাণবিক সংখ্যা
উত্তৰ: (a) ×, (b) ×, (c) ✓, (d) ×

১৭। Cl⁻ আয়নত যোজ্যতা ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা —
(a) 16 (b) 8 (c) 17 (d) 18
উত্তৰ: (a) ×, (b) ✓, (c) ×, (d) ×
প্ৰশ্ন ১৮: তলৰ কোনটো ছ'ডিয়ামৰ শুদ্ধ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস? (a) 2, 8 (b) 8, 2, 1 (c) 2, 1, 8 (d) 2, 8, 1
উত্তৰ: (d) 2, 8, 1
প্ৰশ্ন ১৯: তলৰ তালিকাখন সম্পূৰ্ণ কৰা।
পাৰমাণবিক সংখ্যাভৰ সংখ্যানিউট্ৰনৰ সংখ্যাপ্ৰ'টনৰ সংখ্যাইলেকট্ৰনৰ সংখ্যাপৰমাণু/আয়নৰ নাম
9191099ফ্ল'ৰিন
1632161616ছালফাৰ
1224121212মেগনেছিয়াম
12111ডিউটেৰিয়াম
11010হাইড্ৰ'জেন

3. অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)

১: পৰমাণুত থকা মৌলিক কণিকা কেইটাৰ নাম লিখা। এই কণিকা কেইটাৰ ভৰ আৰু আধানৰ মান SI এককত লিখা।
কণিকাআধান (C)ভৰ (kg)
ইলেকট্ৰন-1.602 × 10⁻¹⁹9.109 × 10⁻³¹
প্ৰ'টন+1.602 × 10⁻¹⁹1.6725 × 10⁻²⁷
নিউট্ৰন01.675 × 10⁻²⁷
২: α-ৰশ্মি বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাটো কোনে কৰিছিল? এই পৰীক্ষাটোত দুটা পৰ্যবেক্ষণ লিখা।
ৰাডাৰফ'ৰ্ডে।
পৰ্যবেক্ষণ:
(i) বেছি ভাগ α-কণিকা সোণৰ পাতখনৰ মাজেদি ওলাই যায়।
(ii) পাতখনৰ মাজেদি সৰকি যাওঁতে খুউব কম সংখ্যক α-কণিকাৰ পথৰ দিশ সলনি হয়। এই কম সংখ্যকৰ প্ৰায় 1000 টা কণিকাৰ এটা কণিকাৰ বিচ্যুতি 180° পৰ্যন্ত হয় অৰ্থাৎ সোণৰ পাতত খুন্দা খাই অহা পথত উভতি যায়।
৩: ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হিটো ব্যাখ্যা কৰা। এই আৰ্হিৰ আসোঁৱাহ উল্লেখ কৰা।
ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ পৰমাণুৰ আৰ্হি:
(i) পৰমাণুত ধনাত্মক আধানযুক্ত এটা কেন্দ্ৰ থাকে। ইয়াক নিউক্লিয়াছ বোলে।
(ii) নিউক্লিয়াছটোৰ চাৰিওফালে কিছুমান সুনিৰ্দিষ্ট কক্ষপথত ইলেকট্ৰনবোৰ ঘূৰি থাকে।
(iii) পৰমাণুৰ আকাৰৰ তুলনাত নিউক্লিয়াছৰ আকাৰ নিচেই সৰু।

আসোঁৱাহ: বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত ইলেকট্ৰনৰ পৰিভ্ৰমণ সুস্থিৰ হোৱাটো আশা কৰা নাযায়। ত্বৰণৰ সময়ত আধানযুক্ত কণাই শক্তি বিকিৰণ কৰে। এনেদৰে ঘূৰ্ণায়মান ইলেকট্ৰনে শক্তি হেৰুৱাব আৰু শেষত নিউক্লিয়াছত পতিত হ'ব।
৪: ব'ৰৰ পাৰমাণবিক আৰ্হিৰ প্ৰকল্প কেইটা লিখা।
(i) পৰমাণু এটাৰ ইলেকট্ৰনবোৰে নিউক্লিয়াছটোৰ চাৰিওফালে থকা কিছুমান নিৰ্দিষ্ট বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত ঘূৰি থাকে।
(ii) প্ৰতিটো শক্তিস্তৰত নিহিত থকা শক্তিৰ পৰিমাণ নিৰ্দিষ্ট। শক্তিস্তৰবোৰক K, L, M, N বা 1, 2, 3, 4 সংখ্যাৰ দ্বাৰা বুজোৱা হয়।
(iii) নিৰ্দিষ্ট কক্ষপথ এটাত ঘূৰি থাকোতে ইলেকট্ৰন এটাত নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ শক্তি নিহিত হৈ থাকে।
(iv) এটা কক্ষপথৰ পৰা অন্য এটা কক্ষপথলৈ ইলেকট্ৰন এটাই জপিয়ালে নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ শক্তি অৱশোষণ বা বিকিৰণ কৰিব।
৫: তলত দিয়া মৌলসমূহৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস লিখা — He, B, C, O, Cl, Na, Al, Ca, K, S, P
মৌলইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস
He2
B2, 3
C2, 4
O2, 6
Cl2, 8, 7
Na2, 8, 1
Al2, 8, 3
Ca2, 8, 8, 2
K2, 8, 8, 1
S2, 8, 6
P2, 8, 5
৬: অষ্টক নিয়মটো কি? এই নিয়মৰ সহায়ত মৌল এটাৰ যোজ্যতা কিদৰে নিৰূপণ কৰিবা? এটা উদাহৰণ সহ ব্যাখ্যা কৰা।
অষ্টক নিয়ম: ৰাসায়নিক মিলনৰ সময়ত মৌলৰ পৰমাণুবোৰে ইহঁতৰ যোজক কক্ষ আঠটা ইলেকট্ৰনেৰে পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰে। ইয়াৰদ্বাৰা পৰমাণু এটাই পৰ্যায়বৃত্ত তালিকাত থকা ইয়াৰ ওচৰৰ সম্ভ্ৰান্ত গেছটোৰ সুস্থিৰ ইলেকট্ৰনীয় সজ্জা লাভ কৰে।

উদাহৰণ: হিলিয়ামৰ বাহিৰে সম্ভ্ৰান্ত মৌলৰ পৰমাণুৰ বহিঃকক্ষটো আঠটা ইলেকট্ৰনেৰে পৰিপূৰ্ণ হৈ থাকে। সেয়ে, সম্ভ্ৰান্ত গেছসমূহে তাৰ বহিঃকক্ষত ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰা বা সেই কক্ষৰ পৰা ইলেকট্ৰন এৰি দিয়াৰ প্ৰবণতা নাথাকে। অৰ্থাৎ মৌলবোৰৰ যোজ্যতা শূন্য।
৭: ছ'ডিয়াম আয়ন আৰু ক্ল'ৰাইড আয়নৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস কেইটা লিখা। ছ'ডিয়াম ক্ল'ৰাইডৰ সংকেত কি হ'ব অষ্টক নিয়ম অনুসৰি লিখা।
Na ৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা = 11, Na⁺ ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8। Cl ৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা = 17, Cl⁻ ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 8। Na য়ে এটা ইলেকট্ৰন ত্যাগ কৰি Na⁺ আয়ন হয় আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ সম্ভ্ৰান্ত গেছ Ne ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস লাভ কৰে। Cl য়ে এটা ইলেকট্ৰন গ্ৰহণ কৰি Cl⁻ আয়ন হয় আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ সম্ভ্ৰান্ত গেছ Ar ৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস লাভ কৰে। গতিকে ছ'ডিয়াম ক্ল'ৰাইডৰ সংকেত হ'ব NaCl।
৮: কাৰণ দৰ্শোৱাঃ (a) ¹₁H, ²₁H আৰু ³₁H নিউক্লাইড কেইটা বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম একে। (b) Na পৰমাণুতকৈ Na⁺ আয়ন বেছি সুস্থিৰ। (c) অক্সিজেনৰ যোজ্যতা সদায় দুই।
(a) ¹₁H, ²₁H আৰু ³₁H নিউক্লাইড কেইটাৰ প্ৰত্যেকতে প্ৰ'টনৰ সংখ্যা 1। সেইবাবে ইহঁত বৈদ্যুতিকভাৱে প্ৰশম আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্ম একে।
(b) Na পৰমাণুত থকা প্ৰ'টনৰ সংখ্যা 11। গতিকে Na ৰ ইলেকট্ৰনীয় সজ্জা সুস্থিৰ নহয়। আনহাতে Na⁺ আয়নৰ ইলেকট্ৰনীয় সজ্জা সম্ভ্ৰান্ত গেছ Ne ৰ ইলেকট্ৰনীয় সজ্জাৰ সৈতে একে। গতিকে Na⁺ আয়ন সুস্থিৰ।
(c) অক্সিজেনৰ পৰমাণু ক্ৰমাংক 8। গতিকে অক্সিজেনৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস হ'ব 2, 6। এতেকে অক্সিজেনৰ যোজ্যতা = 8 - 6 = 2।
৯: তলত দিয়া যোৰবোৰৰ পৰা সমস্থানিক বাছি উলিওৱাঃ (a) ⁷⁴₃₃X, ⁷⁵₃₃X (b) ⁵⁵₂₅X, ⁵⁵₂₆X
(a) ⁷⁴₃₃X, ⁷⁵₃₃X
১০: তলত দিয়া যোৰবোৰৰ পৰা সমভাৰীবোৰ বাছি উলিওৱাঃ (a) ⁴⁰₁₉X, ³⁹₁₉X (b) ⁴⁰₁₉X, ⁴⁰₂₀X
(b) ⁴⁰₁₉X, ⁴⁰₂₀X
১১: এটা মৌলৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা 16 আৰু ভৰ সংখ্যা 34। মৌলটোত কিমানটা ইলেকট্ৰন, প্ৰ'টন আৰু নিউট্ৰন আছে? মৌলটোৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাসটো লিখা। মৌলটোৰ যোজ্যতা কি হ'ব?
পাৰমাণবিক সংখ্যা = 16, ভৰ সংখ্যা = 34। ইলেকট্ৰন = 16, প্ৰ'টন = 16, নিউট্ৰন = 34 - 16 = 18। ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস = 2, 8, 6। যোজ্যতা = 8 - 6 = 2।

4. বস্তুনিষ্ঠ প্ৰশ্ন (MCQs)

১। কেথ'ড ৰশ্মিত থকা কণিকাটোৰ নাম —

(A) ইলেকট্ৰন (B) প্ৰ'টন (C) নিউট্ৰন (D) নিউক্লিয়াছ

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (A) ইলেকট্ৰন

২। ৰাডাৰফ'ৰ্ডৰ কণিকা বিচ্যুতিৰ পৰীক্ষাত তলত দিয়া কোনটো কণিকা আৱিষ্কাৰ হয়?

(A) ইলেকট্ৰন (B) প্ৰ'টন (C) নিউট্ৰন (D) নিউক্লিয়াছ

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (D) নিউক্লিয়াছ

৩। A_Z X মৌলটোত থকা প্ৰ'টন, নিউট্ৰন আৰু ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা হৈছে —

(A) A, Z, Z (B) Z, A, (A-Z) (C) Z, (A-Z), Z (D) (A-Z), Z, Z

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (C) Z, (A-Z), Z

৪। সমস্থানিক হৈছে —

(A) একে ভৰসংখ্যাৰ বিভিন্ন মৌলৰ নিউক্লাইড (B) বিভিন্ন মৌলৰ বিভিন্ন ভৰ সংখ্যাৰ নিউক্লাইড (C) একেটা মৌলৰ বিভিন্ন ভৰ সংখ্যাৰ নিউক্লাইড (D) এইবোৰৰ এটাও নহয়

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (C) একেটা মৌলৰ বিভিন্ন ভৰ সংখ্যাৰ নিউক্লাইড

৫। ইলেকট্ৰনত থকা আধানৰ মান —

(A) -4.803 × 10⁻¹⁹ কুলম্ব (B) -1.602 × 10⁻¹⁹ e.s.u (C) -4.803 × 10⁻¹⁹ e.s.u (D) -1.602 × 10⁻¹⁹ কুলম্ব

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (D) -1.602 × 10⁻¹⁹ কুলম্ব

৬। পাৰমাণবিক ভৰ এককত প্ৰ'টন এটাৰ প্ৰকৃত ভৰ হৈছে —

(A) 5.48 × 10⁻⁴ u (B) 1.00728 u (C) 1.00866 u (D) 1.6725 u

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (B) 1.00728 u

৭। এটা মাত্ৰ সমস্থানিকৰ প্ৰকৃতিত পোৱা মৌল এটা হৈছে —

(A) অক্সিজেন (B) নাইট্ৰ'জেন (C) নিয়ন (D) ফ্ল'ৰিন

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (D) ফ্ল'ৰিন

৮। অক্সাইড আয়ন, O²⁻ ত থকা যোজক ইলেকট্ৰনৰ সংখ্যা —

(A) 2 (B) 6 (C) 0 (D) 8

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (D) 8

৯। তলৰ কোনটো Mg পৰমাণুৰ ইলেকট্ৰনীয় বিন্যাস —

(A) 8, 2, 2 (B) 2, 8, 2 (C) 3, 8, 1 (D) 1, 8, 3

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (B) 2, 8, 2

১০। পৰমাণুৰ প্ৰথম আৰ্হি আৱিষ্কাৰ কৰিছিল —

(A) E. Goldstein (B) Rutherford (C) N. Bohr (D) J. J. Thomson

উত্তৰ চাওক

উত্তৰ: (D) J. J. Thomson

5. HOTS (উচ্চ চিন্তন দক্ষতাৰ প্ৰশ্ন)

🧠 আপোনাৰ মগজুক প্ৰত্যাহ্বান জনাওক!
১: ৰাডাৰফ'ৰ্ডে α-কণা বিচ্ছুৰণ পৰীক্ষাৰ বাবে সোণৰ পাত কিয় বাছি লৈছিল?
কাৰণ তেওঁ যিমান সম্ভৱ সিমান পাতল স্তৰ এটা বিচাৰিছিল।
২: মৌল এটাৰ পাৰমাণবিক সংখ্যা 12 আৰু ভৰ সংখ্যা 24। মৌলটোত কিমানটা ইলেকট্ৰন আৰু নিউট্ৰন থাকিব?
পাৰমাণবিক সংখ্যা = 12, ভৰ সংখ্যা = 24। ইলেকট্ৰন = 12, নিউট্ৰন = 24 - 12 = 12।
৩: কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসাত ব্যৱহাৰ কৰা সমস্থানিক কেইটা কি কি?
⁶⁰₂₇Co, ²²⁵₈₈Ra আৰু ¹⁹⁸₇₉Au।
৪: মৃত জীৱৰ বয়স গণনাত ব্যৱহাৰ হোৱা সমস্থানিকটোৰ নাম কি?
তেজস্ক্ৰিয় কাৰ্বন (¹⁴₆C)।
৫: আইচ'বাৰ শব্দটো কোনে নামাকৰণ কৰিছিল?
A. W. Stewart.

6. বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে সম্পৰ্ক

🌍 ৰসায়ন বিজ্ঞানক জীৱনৰ সৈতে সংযোগ কৰা:
  • চিকিৎসা: কৰ্কট ৰোগৰ চিকিৎসাত সমস্থানিক (Co-60)।
  • শক্তি: নিউক্লীয় বিক্ৰিয়াত ইউৰেনিয়ামৰ সমস্থানিক।
  • প্ৰত্নতত্ত্ব: মৃত জীৱৰ বয়স নিৰ্ণয়ত C-14।
  • কৃষি: ৰোগ প্ৰতিৰোধত বিকিৰণ।
  • উদ্যোগ: ধাতুৰ ত্ৰুটি চিনাক্তকৰণত বিকিৰণ।

Comments

Popular posts from this blog

Class 9 Science Chapter 10 Question Answer in Assamese | মহাকৰ্ষণ (Gravitation)

# Class 9 Science: Chapter 10 - মহাকৰ্ষণ Class 9 Science: Chapter 10 - মহাকৰ্ষণ ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ 1. Concept Notes (গোটেই অধ্যায়ৰ মূল কথা) 1.1 মহাকৰ্ষণ (Gravitation) — Page 132-134 পৃষ্ঠা নং: 132-134 📌 ঐতিহাসিক পৃষ্ঠভূমি: আমি জানো যে চন্দ্ৰই পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে ঘূৰে। বস্তু এটা ওপৰলৈ দলিয়াই দিলে ই এক বিশেষ উচ্চতাত উপনীত হয় আৰু তাৰ পিছত তললৈ পৰিবলৈ ধৰে। প্ৰবাদ আছে যে, নিউটন এদিন গছৰ তলত বহি থকাত আপেল এটা সৰি তেওঁৰ গাত পৰিল। তললৈ পৰা আপেলটোৱে নিউটনক ভাবাই তুলিলে। তেওঁ ভাবিবলৈ ধৰিলে— পৃথিৱীয়ে যদি আপেলটো আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে তেন্তে চন্দ্ৰক আকৰ্ষণ কৰিব নোৱাৰিবনে? দুয়োটা ক্ষেত্ৰত আকৰ্ষণী বল একেই হ'বনে? তেওঁ অনুমান কৰিলে যে এই দুয়োটা ক্ষেত্ৰত একে ধৰণৰ বলেই ক্ৰিয়া কৰে। 📖 মহাকৰ্ষণ (Gravitation): বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰতিটো বস্তুৱে আন প্ৰতিটো বস্তুক আকৰ্ষণ কৰা বলক মহাকৰ্ষণ বল বোলে। 📖 অভিকেন্দ্ৰিক বল (Centripetal Force): বৃত্তীয় পথত ঘূৰি থকা বস্তু এটাৰ ওপৰত কেন্দ্ৰৰ দিশত ক্ৰিয়াশীল বলক অভিকেন্দ্ৰিক বল বোল...

Class 10 Science Chapter 1 Question Answers, Notes in Assamese | ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ | SEBA/ASSEB

Class 10 Science: Chapter 1 - ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ 📌 অধ্যায়ৰ পৰিচয়: এই অধ্যায়ত আমি ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া চিনাক্ত কৰা, ৰাসায়নিক সমীকৰণ লিখা আৰু সন্তুলিত কৰা, পাঁচ প্ৰকাৰৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া (সংযোজন, বিযোজন, অপসৰণ, দ্বিঅপসৰণ, আৰু ৰেডক্স), আৰু দৈনন্দিন জীৱনত জাৰণৰ প্ৰভাৱ (ক্ষয়ীভৱন আৰু কটুতা) সম্পৰ্কে শিকিম। 1. ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া আৰু সমীকৰণ (Concept Notes) 1.1 ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া কি? ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত মূল পদাৰ্থবোৰে (বিক্ৰিয়ক) ৰাসায়নিক পৰিৱৰ্তনৰ মাজেৰে নতুন গুণবিশিষ্ট নতুন পদাৰ্থ (বিক্ৰিয়াজাত পদাৰ্থ) সৃষ্টি কৰে। ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া হৈছে বুলি আমি কেনেকৈ জানিম? (পৰ্যবেক্ষণ) অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন: যেনে, পানীৰ পৰা ভাপলৈ ৰূপান্তৰ। বৰ্ণ বা ৰং পৰিৱৰ্তন: যেনে, কপাৰ ছালফেট দ্ৰৱত লোৰ গজাল ডুবালে ৰঙচুৱা বাদামী হোৱা। গেছৰ নিৰ্গমন: যেনে, জিংকৰ সৈতে এচিডৰ বিক্ৰিয়াত বুদবুদ ওলোৱা। উষ্ণতাৰ পৰিৱৰ্তন: যেন...

Class 10 Science Chapter 16 Assamese Medium | প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা Question Answer 2026

Class 10 Science: Chapter 16 - প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ 📌 অধ্যায়ৰ পৰিচয়: আমি নৱম শ্ৰেণীত মাটি, বায়ু আৰু পানী আদি প্ৰাকৃতিক সম্পদ আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন উপাংশসমূহ প্ৰকৃতিয়ে কেনেকৈ চক্ৰাকাৰে সবৰবাহ কৰি থাকে তাৰ বিষয়ে শিকি আহিছোঁ। আমাৰ কিছুমান কাৰ্যকলাপৰ কাৰণে কেনেদৰে এই প্ৰাকৃতিক সম্পদবোৰৰ প্ৰদূষণ হয় সেই সম্পৰ্কেও আমি আগৰ পাঠত পঢ়িছোঁ। এই অধ্যায়ত প্ৰাকৃতিক সম্পদবিলাকৰ কিছুমানত বিশেষ মনোযোগ দি সেইবোৰৰ দ্বাৰা আমি কেনেকৈ পৰিৱেশ সংৰক্ষণ কৰিব পাৰোঁ, আৰু আমাৰ প্ৰাকৃতিক সম্পদ যেনে বনাঞ্চলসমূহ, বন্যপ্ৰাণী, পানী, কয়লা আৰু পেট্ৰ'লিয়াম আদিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিম। পৃষ্ঠা নং: 271 1. Concept Notes (গোটেই অধ্যায়ৰ মূল কথা) 1.1 আমি আমাৰ সম্পদৰাজিৰ কিয় ব্যৱস্থাপনা কৰিব লাগে? (Why Do We Need to Manage Our Resources?) — Page 271-272 পৃষ্ঠা নং: 271-272 সম্পদৰ প্ৰয়োজনীয়তা: আমি আমাৰ সম্পদৰাজি কিয় সযতনে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে? কাৰণ এই সম্পদৰাজি অসীমিত নহয়। লগতে মানুহৰ জনস্বাস্থ্য উন্নতিৰ কাৰণে জনসং...