Class 9 Science: Chapter 3 - পৰমাণু আৰু অণু
ASSEB, NCERT আৰু CBSE ৰ বাবে সম্পূৰ্ণ অধ্যয়ন সামগ্ৰী | HSLC পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ
1. Concept Notes (গোটেই অধ্যায়ৰ মূল কথা)
1.1 ৰাসায়নিক সংযোগৰ বিধিসমূহ (Laws of Chemical Combination) — Page 32-33
পৃষ্ঠা নং: 32-33
সমসাময়িক গ্ৰীক দাৰ্শনিক ডেমোফিটাছ (Democritus) আৰু লিউচিপাছ (Leucippus)ৰ মতেও এই অবিভাজ্য কণাবোৰক 'এটম' (Atom) বুলিছিল।
এণ্টন লেভইচিয়াৰ (Antoine L. Lavoisier) ৰাসায়নিক সংযোগৰ দুটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিধি উপস্থাপন কৰি ৰাসায়নিক বিজ্ঞানৰ ভেঁটি স্থাপন কৰিছিল।
1.2 ডেল্টনৰ পৰমাণুবাদ (Dalton's Atomic Theory) — Page 33
পৃষ্ঠা নং: 33
1766 চনত ইংলেণ্ডৰ জন ডেল্টন (John Dalton) এ পৰমাণুবাদ আগবঢ়াইছিল। তেওঁৰ তত্ত্ব ৰাসায়নিক সংযোগৰ বিধিসমূহৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।
(i) সকলো পদাৰ্থ পৰমাণু নামৰ অতি ক্ষুদ্ৰ কণাৰে গঠিত।
(ii) পৰমাণুবোৰ অবিভাজ্য কণা যাক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া এটাত সৃষ্টি বা বিনাশ কৰিব নোৱাৰি। নিৰ্দিষ্ট মৌলৰ পৰমাণুবোৰৰ ভৰ আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মসমূহ একেই।
(iii) বেলেগ বেলেগ মৌলৰ পৰমাণুবোৰৰ ভৰ আৰু ৰাসায়নিক ধৰ্মসমূহ বেলেগ বেলেগ।
(iv) যৌগ গঠনৰ বাবে পৰমাণুবোৰ অখণ্ড সংখ্যাৰ সৰল অনুপাতত যোজিত হয়।
(v) নিৰ্দিষ্ট যৌগ এটাত পৰমাণুবোৰৰ আপেক্ষিক সংখ্যা আৰু প্ৰকাৰ স্থিৰ থাকে।
১। বিক্ৰিয়া এটাত 5.3g ছডিয়াম কাৰ্বনেট 6g ইথানয়িক এচিডৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰিছিল। উৎপাদিত দ্ৰব্যবোৰ আছিল 2.2g কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, 0.9g পানী আৰু 8.2g ছডিয়াম ইথানয়েট। দেখুওৱা যে ফলাফলবোৰ ভৰৰ নিত্যতা সূত্ৰ অনুযায়ী হৈছে।
উত্তৰ: বিক্ৰিয়ক পদাৰ্থৰ মুঠ ভৰ = 5.3g + 6g = 11.3g
উৎপাদিত দ্ৰব্যৰ মুঠ ভৰ = 8.2g + 2.2g + 0.9g = 11.3g
∴ বিক্ৰিয়ক পদাৰ্থৰ মুঠ ভৰ = উৎপাদিত দ্ৰব্যৰ মুঠ ভৰ। ফলাফলবোৰ ভৰৰ নিত্যতা সূত্ৰ অনুযায়ী হৈছে।
২। হাইড্ৰ'জেন আৰু অক্সিজেন 1:8 ভৰৰ অনুপাতত লগ লাগি পানী উৎপন্ন কৰে। 3g হাইড্ৰ'জেনৰ সৈতে সম্পূৰ্ণকৈ বিক্ৰিয়া কৰিবলৈ কিমান ভৰৰ অক্সিজেন প্ৰয়োজন হ'ব?
উত্তৰ: 1g হাইড্ৰ'জেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰা অক্সিজেনৰ পৰিমাণ = 8g
∴ 3g হাইড্ৰ'জেনৰ সৈতে বিক্ৰিয়া কৰা অক্সিজেনৰ পৰিমাণ = 8 × 3 = 24g
৩। ডেল্টনৰ পৰমাণুবাদৰ কোনটো স্বীকাৰ্য্য ভৰৰ নিত্যতা সূত্ৰৰ ফল?
উত্তৰ: পৰমাণুবোৰ অবিভাজ্য কণা যাক ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া এটাত সৃষ্টি বা বিনাশ কৰিব নোৱাৰি — এই স্বীকাৰ্য্যটো ভৰৰ নিত্যতা সূত্ৰৰ ফল।
৪। ডেল্টনৰ পৰমাণুবাদৰ কোনটো স্বীকাৰ্য্যই স্থিৰানুপাত সূত্ৰটো ব্যাখ্যা কৰিব পাৰে?
উত্তৰ: ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াত পৰমাণুবোৰ সৰল গোট সংখ্যাৰ অনুপাতত যোজিত হয় — এই স্বীকাৰ্য্যই স্থিৰানুপাত সূত্ৰটো ব্যাখ্যা কৰিব পাৰে।
1.3 পৰমাণু কি? (What is an Atom?) — Page 34-35
পৃষ্ঠা নং: 34-35
1.3.1 মৌলৰ আধুনিক চিহ্নসমূহ (Modern Day Symbols of Atoms)
১৮ শতিকাৰ শেষলৈ বিজ্ঞানীসকলে মৌল আৰু যৌগৰ মাজত প্ৰভেদ চিনিব পাৰিছিল। বাৰ্জিলিয়াছে (Berzelius) মৌলবোৰৰ চিহ্নসমূহ মৌলটোৰ নামৰ এটা বা দুটা আখৰৰ হ'ব লাগে বুলি পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল।
| মৌল | চিহ্ন | মৌল | চিহ্ন | মৌল | চিহ্ন |
|---|---|---|---|---|---|
| এলুমিনিয়াম | Al | কপাৰ | Cu | নাইট্ৰ'জেন | N |
| আৰ্গন | Ar | ফ্ল'ৰিন | F | অক্সিজেন | O |
| বেৰিয়াম | Ba | সোণ | Au | পটেছিয়াম | K |
| ব'ৰণ | B | হাইড্ৰ'জেন | H | ছিলিকন | Si |
| ব্ৰ'মিন | Br | আয়'ডিন | I | ছিলভাৰ | Ag |
| কেলছিয়াম | Ca | আয়ৰণ | Fe | ছ'ডিয়াম | Na |
| কাৰ্বন | C | লেড | Pb | ছালফাৰ | S |
| ক্ল'ৰিন | Cl | মেগনেছিয়াম | Mg | ইউৰেনিয়াম | U |
| ক'বাল্ট | Co | নিয়ন | Ne | জিংক | Zn |
1.3.2 পাৰমাণবিক ভৰ (Atomic Mass)
একক: u (unified mass)।
1.4 অণু (Molecule) — Page 36-37
পৃষ্ঠা নং: 36-37
1.4.1 মৌলৰ অণু (Molecules of Elements)
মৌল এটাৰ অণুবোৰ একেধৰণৰ পৰমাণুৰে গঠিত। আৰ্গন (Ar), হিলিয়াম (He) আদিৰ দৰে কিছুমান মৌলৰ অণু এটা মাত্ৰ এটা পৰমাণুৰে গঠিত।
| মৌলৰ প্ৰকাৰ | নাম | পাৰমাণবিকতা |
|---|---|---|
| অধাতু | আৰ্গন | এক পাৰমাণবিক |
| হিলিয়াম | এক পাৰমাণবিক | |
| অক্সিজেন | দ্বি-পাৰমাণবিক | |
| হাইড্ৰ'জেন | দ্বি-পাৰমাণবিক | |
| নাইট্ৰ'জেন | দ্বি-পাৰমাণবিক | |
| ক্ল'ৰিন | চতু-পাৰমাণবিক |
1.4.2 যৌগৰ অণু (Molecules of Compounds)
বেলেগ বেলেগ মৌলৰ পৰমাণুৰ নিৰ্দিষ্ট অনুপাতত লগ হৈ যৌগৰ অণু গঠন কৰে।
| যৌগ | সংযুক্ত মৌলসমূহ | ভৰ হিচাপত অনুপাত |
|---|---|---|
| পানী | হাইড্ৰ'জেন, অক্সিজেন | 1 : 8 |
| এম'নিয়া | নাইট্ৰ'জেন, হাইড্ৰ'জেন | 14 : 3 |
| কাৰ্বন ডাই-অক্সাইড | কাৰ্বন, অক্সিজেন | 3 : 8 |
1.5 আয়ন কি? (What is an Ion?) — Page 37-38
পৃষ্ঠা নং: 37-38
• ঋণাত্মক আধানযুক্ত আয়ন → এনায়ন (Anion)
• ধনাত্মক আধানযুক্ত আয়ন → কেটায়ন (Cation)
• বহুপাৰমাণবিক আয়ন (Polyatomic Ion): একাধিক পৰমাণুৰ আহিত গোট।
| যোজ্যতা | আয়নৰ নাম | চিহ্ন | অধাতীয় মৌল | চিহ্ন | বহুপাৰমাণবিক আয়ন | চিহ্ন |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ছ'ডিয়াম | Na⁺ | হাইড্ৰ'জেন | H⁺ | এম'নিয়াম | NH₄⁺ |
| পটেছিয়াম | K⁺ | হাইড্ৰাইড | H⁻ | হাইড্ৰ'ক্সাইড | OH⁻ | |
| ছিলভাৰ | Ag⁺ | ক্ল'ৰাইড | Cl⁻ | নাইট্ৰেট | NO₃⁻ | |
| 2 | কপাৰ (I) | Cu⁺ | ব্ৰ'মাইড | Br⁻ | হাইড্ৰ'জেন কাৰ্বনেট | HCO₃⁻ |
| মেগনেছিয়াম | Mg²⁺ | আয়'ডাইড | I⁻ | কাৰ্বনেট | CO₃²⁻ | |
| কেলছিয়াম | Ca²⁺ | অক্সাইড | O²⁻ | ছালফাইট | SO₃²⁻ | |
| জিংক | Zn²⁺ | ছালফাইড | S²⁻ | ছালফেট | SO₄²⁻ | |
| 3 | এলুমিনিয়াম | Al³⁺ | নাইট্ৰাইড | N³⁻ | ফছফেট | PO₄³⁻ |
1.6 ৰাসায়নিক সংকেত (Writing Chemical Formulae) — Page 38-41
পৃষ্ঠা নং: 38-41
• আয়নৰ ওপৰত যোজ্যতা বা আধান সমতুল হৈ থাকিব লাগিব।
• ধাতু আৰু অধাতুৰে গঠিত যৌগ এটাৰ ধাতুটোৰ নাম বা চিহ্নটো প্ৰথমে লিখা হয়।
• বহুপাৰমাণবিক আয়নৰে গঠিত যৌগ এটাত আয়নৰ অনুপাতক সুচিত কৰিবলৈ বন্ধনী এটাৰ ভিতৰত ভৰাই ল'ব হয়।
১. হাইড্ৰ'জেন ক্ল'ৰাইডৰ সংকেত: H (আধান 1) + Cl (আধান 1) → HCl
২. হাইড্ৰ'জেন ছালফাইডৰ সংকেত: H (আধান 1) + S (আধান 2) → H₂S
৩. কাৰ্বন টেট্ৰাক্ল'ৰাইডৰ সংকেত: C (আধান 4) + Cl (আধান 1) → CCl₄
৪. মেগনেছিয়াম ক্ল'ৰাইডৰ সংকেত: Mg (আধান 2+) + Cl (আধান 1-) → MgCl₂
৫. এলুমিনিয়াম অক্সাইডৰ সংকেত: Al (আধান 3+) + O (আধান 2-) → Al₂O₃
৬. কেলছিয়াম অক্সাইডৰ সংকেত: Ca (আধান 2+) + O (আধান 2-) → CaO
৭. ছ'ডিয়াম নাইট্ৰেটৰ সংকেত: Na (আধান 1+) + NO₃ (আধান 1-) → NaNO₃
৮. কেলছিয়াম হাইড্ৰ'ক্সাইডৰ সংকেত: Ca (আধান 2+) + OH (আধান 1-) → Ca(OH)₂
৯. ছ'ডিয়াম কাৰ্বনেটৰ সংকেত: Na (আধান 1+) + CO₃ (আধান 2-) → Na₂CO₃
১০. এম'নিয়াম ছালফেটৰ সংকেত: NH₄ (আধান 1+) + SO₄ (আধান 2-) → (NH₄)₂SO₄
১। সংকেত লিখা: (i) ছ'ডিয়াম অক্সাইড (ii) ছ'ডিয়াম ছালফাইড (iii) মেগনেছিয়াম হাইড্ৰ'ক্সাইড
উত্তৰ: (i) Na₂O (ii) Na₂S (iii) Mg(OH)₂
২। তলৰ সংকেতবোৰে বুজোৱা যৌগবোৰৰ নাম লিখা: (i) Al₂(SO₄)₃ (ii) CaCl₂ (iii) K₂SO₄ (iv) KNO₃ (v) CaCO₃
উত্তৰ: (i) এলুমিনিয়াম ছালফেট (ii) কেলছিয়াম ক্ল'ৰাইড (iii) পটেছিয়াম ছালফেট (iv) পটেছিয়াম নাইট্ৰেট (v) কেলছিয়াম কাৰ্বনেট
৩। ৰাসায়নিক সংকেত পদটোৰ দ্বাৰা কি বুজোৱা হৈছে?
উত্তৰ: ৰাসায়নিক সংকেত পদটোৱে যৌগ এটাৰ অণু গঠনৰ সাংকেতিক চিহ্ন বুজায়। যৌগটোত থকা পৰমাণুটোৰ অনুপাত নিৰ্ণয় কৰে।
৪। (i) H₂S অণু আৰু (ii) PO₄³⁻ আয়নত কেইটাকৈ পৰমাণু আছে?
উত্তৰ: (i) H₂S অণুত 2 টা হাইড্ৰ'জেন পৰমাণু আৰু 1 টা ছালফাৰ পৰমাণু আছে। (ii) PO₄³⁻ আয়নত 1 টা ফছফৰাছ পৰমাণু আৰু 4 টা অক্সিজেন পৰমাণু আছে।
1.7 আণৱিক ভৰ আৰু ম'লৰ ধাৰণা (Molecular Mass and Mole Concept) — Page 41-43
পৃষ্ঠা নং: 41-43
(a) পানী (H₂O) ৰ আণৱিক ভৰ গণনা কৰা।
হাইড্ৰ'জেনৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 1u, অক্সিজেনৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 16u
পানীৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 1 + 1 × 16 = 18u
(b) HNO₃ ৰ আণৱিক ভৰ গণনা কৰা।
HNO₃ ৰ আণৱিক ভৰ = H ৰ পাৰমাণবিক ভৰ + N ৰ পাৰমাণবিক ভৰ + 3 × O ৰ পাৰমাণবিক ভৰ
= 1 + 14 + 48 = 63u
Ca ৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 40u, Cl ৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 35.5u
CaCl₂ ৰ সংকেত গোট ভৰ = 40 + 2 × 35.5 = 40 + 71 = 111u
ম'লৰ সূত্ৰ:
n = m / M (য'ত n = ম'ল সংখ্যা, m = প্ৰদত্ত ভৰ, M = ম'লাৰ ভৰ)
N = n × N₀ (য'ত N = কণিকাৰ সংখ্যা, N₀ = এভ'গেড্ৰ' সংখ্যা)
১। H₂, O₂, Cl₂, CO₂, CH₄, C₂H₆, C₂H₄, NH₃ আৰু CH₃OH ৰ আণৱিক ভৰ গণনা কৰা।
উত্তৰ:
H₂ ৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 1 = 2u
O₂ ৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 16 = 32u
Cl₂ ৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 35.5 = 71u
CO₂ ৰ আণৱিক ভৰ = 12 + 2 × 16 = 44u
CH₄ ৰ আণৱিক ভৰ = 12 + 4 × 1 = 16u
C₂H₆ ৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 12 + 6 × 1 = 30u
C₂H₄ ৰ আণৱিক ভৰ = 2 × 12 + 4 × 1 = 28u
NH₃ ৰ আণৱিক ভৰ = 14 + 3 × 1 = 17u
CH₃OH ৰ আণৱিক ভৰ = 12 + 3 × 1 + 16 + 1 = 32u
২। ZnO, Na₂O আৰু K₂CO₃ ৰ সংকেত গোট ভৰ গণনা কৰা। (Zn = 65u, Na = 23u, K = 39u, C = 12u, O = 16u)
উত্তৰ:
ZnO ৰ সংকেত গোট ভৰ = 65 + 16 = 81u
Na₂O ৰ সংকেত গোট ভৰ = 2 × 23 + 16 = 62u
K₂CO₃ ৰ সংকেত গোট ভৰ = 2 × 39 + 12 + 3 × 16 = 78 + 12 + 48 = 138u
১। এক ম'ল কাৰ্বন পৰমাণুৰ ভৰ 12g হ'লে 1 টা কাৰ্বন পৰমাণুৰ ভৰ (গ্ৰামত) কিমান হ'ব?
উত্তৰ: 1 ম'ল কাৰ্বন পৰমাণু = 6.022 × 10²³ টা পৰমাণু
6.022 × 10²³ টা কাৰ্বন পৰমাণুৰ ভৰ = 12g
∴ 1 টা কাৰ্বন পৰমাণুৰ ভৰ = 12 / (6.022 × 10²³) = 1.99 × 10⁻²³ g
২। 100g ছ'ডিয়াম বা 100g আইৰণৰ কোনটোত পৰমাণুৰ সংখ্যা বেছি থাকিব? (Na = 23u, Fe = 56u)
উত্তৰ: ছ'ডিয়ামৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 23u
23g ছ'ডিয়ামত থকা পৰমাণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
100g ছ'ডিয়ামত থকা পৰমাণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 23) × 100 = 2.61 × 10²⁴
আইৰণৰ পাৰমাণবিক ভৰ = 56u
56g আইৰণত থকা পৰমাণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
100g আইৰণত থকা পৰমাণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 56) × 100 = 1.07 × 10²⁴
∴ 100g ছ'ডিয়ামত পৰমাণুৰ সংখ্যা বেছি থাকিব।
2. অনুশীলনীৰ প্ৰশ্নোত্তৰ (Page 44)
পৃষ্ঠা নং: 44
যৌগটোৰ ভৰ = 0.24g
ব'ৰণৰ ভৰ = 0.096g
অক্সিজেনৰ ভৰ = 0.144g
ব'ৰণৰ শতকৰা পৰিমাণ = (0.096 / 0.24) × 100 = 40%
অক্সিজেনৰ শতকৰা পৰিমাণ = (0.144 / 0.24) × 100 = 60%
(a) পোৰা চূণ (CaO): কেলছিয়াম, অক্সিজেন
(b) হাইড্ৰ'জেন ব্ৰ'মাইড (HBr): হাইড্ৰ'জেন, ব্ৰ'মিন
(c) বেকিং পাউডাৰ (NaHCO₃): ছ'ডিয়াম, হাইড্ৰ'জেন, কাৰ্বন, অক্সিজেন
(d) পটেছিয়াম ছালফেট (K₂SO₄): পটেছিয়াম, ছালফাৰ, অক্সিজেন
(a) C₂H₂ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2 × 12 + 2 × 1 = 26g
(b) S₈ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 8 × 32 = 256g
(c) P₄ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 4 × 31 = 124g
(d) HCl ৰ ম'লাৰ ভৰ = 1 + 35.5 = 36.5g
(e) HNO₃ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 1 + 14 + 3 × 16 = 63g
(a) 1 ম'ল নাইট্ৰ'জেন পৰমাণু = 14g
(b) 4 ম'ল এলুমিনিয়াম পৰমাণু = 4 × 27 = 108g
(c) 1 ম'ল Na₂SO₃ = 2 × 23 + 32 + 3 × 16 = 126g
10 ম'ল Na₂SO₃ = 126 × 10 = 1260g
(a) O₂ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 32g, 12g O₂ = 12/32 = 0.375 ম'ল
(b) H₂O ৰ ম'লাৰ ভৰ = 18g, 20g H₂O = 20/18 = 1.11 ম'ল
(c) CO₂ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 44g, 22g CO₂ = 22/44 = 0.5 ম'ল
(a) 1 ম'ল অক্সিজেন পৰমাণু = 16g, 0.2 ম'ল = 0.2 × 16 = 3.2g
(b) 1 ম'ল পানী অণু = 18g, 0.5 ম'ল = 0.5 × 18 = 9g
S₈ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 8 × 32 = 256g
256g ছালফাৰত থকা অণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
∴ 16g ছালফাৰত থকা অণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 256) × 16 = 3.76 × 10²²
Al₂O₃ ৰ ম'লাৰ ভৰ = 2 × 27 + 3 × 16 = 102g
0.051g Al₂O₃ = 0.051/102 = 5 × 10⁻⁴ ম'ল
1 ম'ল Al₂O₃ ত Al³⁺ আয়নৰ সংখ্যা = 2 × 6.022 × 10²³
∴ 5 × 10⁻⁴ ম'ল Al₂O₃ ত Al³⁺ আয়নৰ সংখ্যা = 2 × 6.022 × 10²³ × 5 × 10⁻⁴ = 6.022 × 10²⁰
3. অতিৰিক্ত প্ৰশ্নোত্তৰ (Additional Questions)
উৎপন্ন দ্ৰব্য: বিক্ৰিয়াৰ ফলত উৎপন্ন হোৱা নতুন পদাৰ্থবোৰক উৎপন্ন দ্ৰব্য বোলে।
উদাহৰণ: C + O₂ → CO₂ (বিক্ৰিয়ক দ্ৰব্য → উৎপন্ন দ্ৰব্য)
4. বস্তুনিষ্ঠ প্ৰশ্ন (MCQs)
১। নাইট্ৰ'জেন গেছৰ ৰাসায়নিক চিহ্ন হ'ল —
(A) N⁺ (B) N₂ (C) N (D) Ni
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (B) N₂
২। ছ'ডিয়ামৰ ৰাসায়নিক চিহ্ন হ'ল —
(A) So (B) Sd (C) NA (D) Na
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (D) Na
৩। 1 পাৰমাণৱিক ভৰ একক (1u) হৈছে —
(A) ¹H ৰ এটা পৰমাণুৰ ভৰ (B) ¹²C ৰ এটা পৰমাণুৰ ভৰ (C) 1/12 × ¹²C এটা পৰমাণুৰ ভৰ (D) 1/16 × ¹⁶O ৰ এটা পৰমাণুৰ ভৰ
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (C) 1/12 × ¹²C এটা পৰমাণুৰ ভৰ
৪। ছ'ডিয়ামৰ পাৰমাণৱিক ভৰ 23u। 46g ছ'ডিয়ামত থকা ইয়াৰ ম'ল সংখ্যা হৈছে —
(A) 23 (B) 46 (C) 1 (D) 2
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (D) 2
৫। ফেৰিক অক্সাইডৰ সংকেত হৈছে —
(A) FeO (B) FeO₂ (C) Fe₂O₃ (D) Fe₃O₄
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (C) Fe₂O₃
৬। এলুমিনিয়াম অক্সাইডত এলুমিনিয়ামৰ যোজ্যতা হৈছে —
(A) 2 (B) 3 (C) 4 (D) 6
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (B) 3
৭। তলত দিয়াবোৰৰ কোনটোৰ ভৰ আটাইতকৈ বেছি?
(A) 1g পৰমাণু ¹²C (B) 0.25 ম'ল CO₂ (C) 3.011 × 10²⁴ অণু H₂ (D) 4°C ত 1 mL পানী
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (D) 4°C ত 1 mL পানী
৮। এভ'গেড্ৰ'ৰ ধ্ৰুৱকৰ মান —
(A) 6.022 × 10²⁴ (B) 6.022 × 10²² (C) 6.022 × 10²³ (D) 6.022 × 10²¹
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (C) 6.022 × 10²³
৯। স্থিৰানুপাত সূত্ৰটো আগবঢ়াইছিল —
(A) John Dalton (B) Richter (C) Joseph Proust (D) Lavoisier
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (C) Joseph Proust
১০। তলৰ কোনটো বহুপাৰমাণবিক আয়ন?
(A) Br⁻ (B) Na⁺ (C) NO₃⁻ (D) Zn²⁺
উত্তৰ চাওক
উত্তৰ: (C) NO₃⁻
5. গাণিতিক প্ৰশ্ন (Numerical Problems)
∴ 1 টা ¹²C পৰমাণুৰ নিৰপেক্ষ ভৰ = 12 / (6.022 × 10²³) = 1.993 × 10⁻²³ g
40g Ca = 1 ম'ল
∴ 10g Ca = 10/40 = 0.25 ম'ল
27g Al ত পৰমাণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
∴ 0.9g Al ত পৰমাণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 27) × 0.9 = 2.007 × 10²²
98g H₂SO₄ = 1 ম'ল
∴ 4.9g H₂SO₄ = 4.9/98 = 0.05 ম'ল
100g CaCO₃ ত অণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
∴ 10g CaCO₃ ত অণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 100) × 10 = 6.022 × 10²²
18g পানীত অণুৰ সংখ্যা = 6.022 × 10²³
∴ 1.8g পানীত অণুৰ সংখ্যা = (6.022 × 10²³ / 18) × 1.8 = 6.022 × 10²²
16g অক্সিজেনত গ্ৰাম পৰমাণুৰ সংখ্যা = 1
∴ 32g অক্সিজেনত গ্ৰাম পৰমাণুৰ সংখ্যা = 32/16 = 2
44g CO₂ ত গ্ৰামাণুৰ সংখ্যা = 1
∴ 22g CO₂ ত গ্ৰামাণুৰ সংখ্যা = 22/44 = 0.5
98g H₂SO₄ ত গ্ৰামাণুৰ সংখ্যা = 1
∴ 1000g H₂SO₄ ত গ্ৰামাণুৰ সংখ্যা = 1000/98 = 10.204
6. HOTS (উচ্চ চিন্তন দক্ষতাৰ প্ৰশ্ন)
7. বাস্তৱ জীৱনৰ সৈতে সম্পৰ্ক
- খাদ্য: কাৰ্বহাইড্ৰেট, প্ৰ'টিন, চৰ্বি — সকলো অণুৰে গঠিত।
- ঔষধ: ৰাসায়নিক সংকেতৰ দ্বাৰা ঔষধ প্ৰস্তুত।
- উদ্যোগ: ৰাসায়নিক সংকেতৰ দ্বাৰা যৌগ প্ৰস্তুত।
- পৰিৱেশ: CO₂, H₂O — ৰাসায়নিক সংকেত।
- জীৱন: DNA, প্ৰ'টিন — অণুৰে গঠিত।
- ইন্ধন: CH₄, C₂H₆ — হাইড্ৰ'কাৰ্বন।

Comments
Post a Comment